Nông dân miền tây chuyển mình xanh, tăng thu nhập nhờ gạo giảm phát thải

Từ mục tiêu hỗ trợ 20.500 nông dân canh tác trên 180.000 ha lúa phát thải thấp đến năm 2030, Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ sang nền nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu mà còn mở ra hướng đi mới để nâng cao thu nhập người trồng lúa, gia tăng giá trị thương mại và khẳng định vị thế gạo Việt Nam trên thị trường.

Dự án GORICE: Hỗ trợ 180.000 ha lúa phát thải thấp tại miền Tây

Cuối tháng 10/2026, thông tin về dự án Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long (GORICE) thu hút sự quan tâm của ngành nông nghiệp và cộng đồng sản xuất lúa gạo.

Dự án do Chính phủ Canada tài trợ, triển khai trong giai đoạn 2025-2030, với sự phối hợp của Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp cùng các cơ quan liên quan tại Cần Thơ, Vĩnh Long và An Giang.

Theo mục tiêu công bố, đến năm 2030, dự án hướng đến:

• 180.000 ha diện tích gieo trồng áp dụng phương thức canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
• 20.500 người sản xuất lúa gạo được hỗ trợ nâng cao năng lực, trong đó ít nhất 50% là phụ nữ.
• Khoảng 48.200 người hưởng lợi trực tiếp từ các hoạt động của dự án.
• Giảm khoảng 748.000 tấn CO₂ tương đương (CO₂e) phát thải.
• Tiếp cận và mang lại lợi ích cho khoảng 100.000 người tiêu dùng thông qua chuỗi giá trị gạo bền vững.

Điểm đáng chú ý là dự án không chỉ tập trung vào kỹ thuật canh tác. Nông dân và hợp tác xã còn được hỗ trợ tiếp cận công nghệ xanh, tài chính xanh, mô hình kinh tế tuần hoàn và các cơ hội tham gia thị trường carbon thông qua hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).

Đặc biệt, chương trình chú trọng nâng cao vai trò của phụ nữ, thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số trong chuỗi sản xuất. Đây là hướng tiếp cận nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi xanh không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế cho cộng đồng nông thôn.

Vì sao Đồng bằng sông Cửu Long cần chuyển đổi sang trồng lúa phát thải thấp?

Đồng bằng sông Cửu Long từ lâu được xem là vựa lúa lớn nhất cả nước, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực và xuất khẩu gạo Việt Nam. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, hạn hán, sụt lún đất và sự thay đổi của nguồn nước.

Bên cạnh đó, phương thức canh tác lúa truyền thống với tập quán gieo sạ dày, sử dụng nhiều phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và duy trì mực nước ngập liên tục có thể làm tăng chi phí đầu vào, gây áp lực lên môi trường và phát sinh lượng khí nhà kính đáng kể.

Trong sản xuất lúa, quá trình phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện ruộng ngập nước là một trong những nguồn phát sinh khí methane (CH₄) – loại khí nhà kính có tác động mạnh đến hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Vì vậy, chuyển đổi sang canh tác phát thải thấp là yêu cầu ngày càng cấp thiết. Mục tiêu không phải giảm sản lượng bằng mọi giá, mà là sản xuất hiệu quả hơn trên cùng diện tích đất, sử dụng tài nguyên hợp lý, giảm chi phí và hạn chế tác động đến môi trường.

Với vai trò là vùng sản xuất lúa trọng điểm, Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều điều kiện để triển khai các mô hình canh tác mới, kết nối hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân trong chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Trồng lúa phát thải thấp mang lại lợi ích gì cho nông dân?

Một trong những điểm quan trọng của mô hình lúa phát thải thấp là lợi ích kinh tế được đặt song song với mục tiêu môi trường. Khi thay đổi cách gieo sạ, sử dụng phân bón, quản lý nước và chăm sóc cây trồng, người nông dân có thể tiết kiệm chi phí nhưng vẫn duy trì, thậm chí cải thiện năng suất.

Theo kết quả được công bố tại hội nghị đánh giá Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vào tháng 10/2026, các mô hình tham gia ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực.

Giảm lượng giống gieo sạ từ 30-50%

Gieo sạ với mật độ phù hợp giúp cây lúa có không gian phát triển, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng. Việc giảm lượng lúa giống còn giúp tiết kiệm chi phí đầu vụ, đồng thời góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý sâu bệnh.

Giảm 20-30% lượng phân bón hóa học

Bón phân đúng thời điểm, đúng nhu cầu và cân đối dinh dưỡng giúp cây lúa hấp thụ hiệu quả hơn. Nhờ đó, nông dân có thể giảm lượng phân bón sử dụng, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và giảm áp lực lên môi trường đất, nước.

Giảm 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ

Canh tác theo hướng bền vững chú trọng quản lý dịch hại tổng hợp, theo dõi đồng ruộng và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thực sự cần thiết. Cách làm này góp phần giảm chi phí, hạn chế tác động không mong muốn đến hệ sinh thái đồng ruộng.

Tiết kiệm 20-40% lượng nước tưới

Thay vì duy trì ruộng ngập nước liên tục, nông dân có thể áp dụng kỹ thuật quản lý nước phù hợp, chẳng hạn tưới ngập – khô xen kẽ khi điều kiện canh tác cho phép. Đây là một trong những giải pháp quan trọng giúp hạn chế phát sinh metan từ ruộng lúa.

Năng suất tăng 5-12%, lợi nhuận tăng đến 9,3 triệu đồng/ha/vụ

Khi giảm được chi phí đầu vào và quản lý sản xuất tốt hơn, hiệu quả kinh tế được cải thiện. Các mô hình ghi nhận năng suất tăng khoảng 5-12%, lợi nhuận của nông dân tăng từ 1,5-9,3 triệu đồng trên mỗi hecta trong một vụ, tùy điều kiện sản xuất cụ thể.

Ngoài lợi ích kinh tế, tại những mô hình có đo đạc phát thải, lượng khí nhà kính giảm trung bình khoảng 3-4 tấn CO₂e/ha/vụ.

Những con số này cho thấy canh tác phát thải thấp không đơn thuần là thay đổi phương thức sản xuất để bảo vệ môi trường. Đây còn là hướng đi giúp người trồng lúa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm sự phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp và từng bước thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng biến động.

Lưu ý: Đây là kết quả ghi nhận tại các mô hình triển khai, không phải mức tăng năng suất hay lợi nhuận được bảo đảm cho mọi vùng trồng và mọi vụ mùa.

Xem thêm: Gạo phát thải thấp, gạo canh tác bền vững là gì? Có ảnh hưởng chất lượng gạo không?

Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao: Bước tiến quan trọng của nông nghiệp Việt Nam

Song song với dự án GORICE, Việt Nam đang triển khai Đề án Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Đây là chương trình có quy mô lớn, hướng đến thay đổi phương thức sản xuất lúa gạo theo hướng hiện đại, giảm phát thải, nâng cao chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết bền vững.

Theo số liệu cập nhật đến tháng 8/2026, diện tích lúa áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình canh tác bền vững đã đạt khoảng 420.813 ha, tương đương 89,8% mục tiêu diện tích của giai đoạn hiện tại. Trong đó, khoảng 67.648 ha đã áp dụng đầy đủ các tiêu chí của quy trình.

Hơn 175.000 hộ nông dân đã đăng ký tham gia chương trình. Những kết quả bước đầu cho thấy mô hình có khả năng mở rộng, đồng thời tạo nền tảng để hình thành các vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành lúa gạo vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề như hạ tầng thủy lợi, kho chứa, hệ thống sấy, logistics, khả năng tiếp cận tín dụng và cơ chế chia sẻ lợi ích từ kết quả giảm phát thải.

Điều này cho thấy chuyển đổi xanh không thể chỉ dừng ở cấp độ từng hộ nông dân. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, hợp tác xã, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và các đối tác quốc tế để hình thành chuỗi giá trị có khả năng vận hành lâu dài.

Gạo phát thải thấp: Cơ hội nâng tầm thương hiệu gạo Việt trên thị trường

Thị trường gạo đang dần thay đổi. Bên cạnh các yếu tố quen thuộc như giá bán, độ dẻo, hương thơm và chất lượng cơm, người mua ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn an toàn và tác động môi trường của sản phẩm.

Đối với các thị trường xuất khẩu, những yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải cũng ngày càng được chú trọng. Vì vậy, gạo chất lượng cao, gạo phát thải thấp có cơ hội tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho Việt Nam.

Tuy nhiên, để biến lợi thế canh tác thành giá trị thương mại, cần giải quyết bài toán liên kết chuỗi.

Thứ nhất, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Doanh nghiệp cần phối hợp với hợp tác xã và nông dân để thống nhất giống lúa, quy trình canh tác, thời gian thu hoạch và yêu cầu chất lượng. Điều này giúp bảo đảm tính đồng đều của nguyên liệu và khả năng cung ứng lâu dài.

Thứ hai, minh bạch thông tin sản phẩm. Các dữ liệu về vùng trồng, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc cần được quản lý rõ ràng. Đây là cơ sở để người tiêu dùng và đối tác thương mại đánh giá chất lượng thực tế.

Thứ ba, phát triển thương hiệu gạo xanh. Gạo Việt không chỉ cần được nhận diện bằng giống lúa hay hương vị đặc trưng, mà còn có thể tạo dấu ấn thông qua trách nhiệm với môi trường, người sản xuất và cộng đồng.

Thứ tư, bảo đảm người nông dân được hưởng lợi. Một chuỗi giá trị bền vững cần có cơ chế thu mua hợp lý, hợp đồng minh bạch và sự chia sẻ công bằng những giá trị gia tăng từ sản phẩm chất lượng cao, phát thải thấp.

Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, hạt gạo Việt có thêm cơ hội tiếp cận phân khúc thị trường chất lượng cao, nâng cao giá trị thương mại và tạo dựng niềm tin lâu dài với người tiêu dùng.

Người tiêu dùng được gì khi lựa chọn gạo có nguồn gốc rõ ràng, canh tác bền vững?

Chuyển đổi sang sản xuất lúa phát thải thấp không chỉ mang ý nghĩa đối với người trồng lúa hay doanh nghiệp xuất khẩu. Người tiêu dùng cũng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị này.

Khi lựa chọn sản phẩm gạo có thông tin nguồn gốc minh bạch và quy trình sản xuất được kiểm soát, người mua có thêm cơ sở để hiểu về chất lượng hạt gạo, vùng nguyên liệu và trách nhiệm của đơn vị cung cấp.

Một sản phẩm gạo đáng tin cậy nên được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố:

• Nguồn gốc rõ ràng: Có thông tin về vùng trồng, đơn vị sản xuất, chế biến và phân phối.
• Quy trình sản xuất minh bạch: Thể hiện rõ tiêu chuẩn hoặc phương thức canh tác được áp dụng.
• Chất lượng được kiểm soát: Có quy trình kiểm tra, kiểm nghiệm phù hợp và thông tin sản phẩm rõ ràng.
• Bao bì và nhãn mác đầy đủ: Thể hiện giống gạo, khối lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản.
• Đơn vị cung cấp đáng tin cậy: Có trách nhiệm với chất lượng sản phẩm và quyền lợi của khách hàng.

Cũng cần phân biệt rằng gạo phát thải thấp, gạo sạch, gạo VietGAP và gạo hữu cơ không phải là những khái niệm đồng nhất. Gạo phát thải thấp tập trung vào việc giảm khí nhà kính trong quá trình canh tác; trong khi các tiêu chuẩn như VietGAP hay hữu cơ có hệ thống yêu cầu riêng về sản xuất và kiểm soát chất lượng.

Do đó, người tiêu dùng nên tìm hiểu thông tin cụ thể thay vì chỉ dựa vào những cụm từ quảng bá như “gạo xanh”, “gạo sạch” hay “gạo hữu cơ” trên bao bì.

 

Xem thêm: Tại sao gạo sạch, gạo hữu cơ ngày càng được người tiêu dùng quan tâm?

Phước Ngọc – Đồng hành cùng giá trị gạo sạch, minh bạch từ cánh đồng đến bàn ăn

Trong bối cảnh ngành lúa gạo Việt Nam chuyển mình theo hướng chất lượng cao và phát triển bền vững, Gạo Sạch Phước Ngọc hướng đến việc mang đến những sản phẩm gạo chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Với định hướng phát triển gạo sạch, chú trọng kiểm soát chất lượng và quy trình sản xuất, Phước Ngọc đề cao giá trị của hạt gạo ngay từ vùng nguyên liệu. Việc quan tâm đến phương thức canh tác, chất lượng đầu vào và quá trình chế biến là nền tảng để tạo nên sản phẩm ổn định, an tâm cho bữa cơm gia đình.

Phước Ngọc tin rằng, giá trị của một hạt gạo không chỉ nằm ở độ dẻo, hương thơm hay vị ngọt tự nhiên khi thưởng thức. Đó còn là sự minh bạch về nguồn gốc, trách nhiệm trong sản xuất và sự trân trọng công sức của người nông dân.

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh, những mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp sẽ ngày càng có ý nghĩa. Khi người sản xuất được hỗ trợ kỹ thuật, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định và người tiêu dùng được tiếp cận thông tin đáng tin cậy, toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo sẽ có cơ hội phát triển bền vững hơn.

Phước Ngọc – Gạo ngon là lựa chọn, gạo sạch là trách nhiệm.

Chúng tôi hướng đến những hạt gạo lành, thơm ngon và chất lượng, góp phần mang đến những bữa cơm trọn vị cho gia đình Việt. Bởi hành trình xây dựng thương hiệu gạo Việt không chỉ bắt đầu từ hạt giống hay cánh đồng, mà còn được vun đắp bằng niềm tin và trách nhiệm trong từng sản phẩm đến tay người tiêu dùng.