Trồng lúa phát thải thấp: Nông dân tăng lợi nhuận, hạt gạo Việt thêm giá trị xanh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động đến sản xuất nông nghiệp, ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ: không chỉ sản xuất đủ lương thực mà còn phải nâng cao chất lượng, giảm chi phí, sử dụng tài nguyên hiệu quả và hạn chế tác động đến môi trường.

Một trong những hướng đi đáng chú ý hiện nay là mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Những kết quả bước đầu cho thấy nông dân có thể giảm lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới, trong khi năng suất vẫn được duy trì hoặc cải thiện. Đặc biệt, lợi nhuận có thể tăng thêm hàng triệu đồng mỗi hecta trong mỗi vụ.

Đây không chỉ là câu chuyện về hiệu quả kinh tế trên đồng ruộng. Quan trọng hơn, sản xuất lúa phát thải thấp đang mở ra hướng phát triển mới cho chuỗi giá trị gạo Việt Nam, từ người trồng lúa, doanh nghiệp thu mua, đơn vị chế biến đến thương hiệu cung cấp gạo cho người tiêu dùng.

1. Trồng lúa phát thải thấp là gì?

Trồng lúa phát thải thấp là phương thức canh tác hướng đến giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong quá trình sản xuất lúa, đồng thời sử dụng hiệu quả các nguồn lực như nước, giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Trong canh tác lúa truyền thống, ruộng thường được duy trì ngập nước trong thời gian dài. Môi trường đất ngập nước tạo điều kiện cho quá trình phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện thiếu oxy, từ đó phát sinh khí methane (CH₄) – một loại khí nhà kính có khả năng làm nóng lên toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc gieo sạ quá dày, sử dụng phân bón chưa hợp lý, tưới tiêu chưa tối ưu và quản lý rơm rạ sau thu hoạch không phù hợp cũng có thể làm tăng chi phí sản xuất và tác động môi trường.

Để khắc phục những hạn chế này, mô hình canh tác lúa phát thải thấp tập trung vào một số giải pháp:

• Giảm lượng giống gieo sạ: Sử dụng lượng giống phù hợp, hạn chế gieo quá dày, giúp cây lúa có điều kiện sinh trưởng tốt hơn.
• Bón phân hợp lý: Điều chỉnh lượng phân bón theo nhu cầu của cây trồng, hạn chế thất thoát và sử dụng phân bón quá mức.
• Quản lý nước tưới: Áp dụng phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ khi điều kiện đồng ruộng phù hợp, giúp tiết kiệm nước và hạn chế phát sinh methane.
• Giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật: Theo dõi đồng ruộng, quản lý dịch hại tổng hợp và chỉ sử dụng thuốc khi cần thiết theo hướng dẫn kỹ thuật.
• Quản lý rơm rạ sau thu hoạch: Hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng, khuyến khích thu gom, tái sử dụng hoặc xử lý phù hợp.
• Theo dõi và đo lường phát thải: Từng bước ứng dụng quy trình, dữ liệu và công cụ kỹ thuật để đánh giá hiệu quả giảm phát thải.

Điểm quan trọng của mô hình không phải là cắt giảm đầu vào một cách tùy tiện, mà là điều chỉnh phương thức sản xuất dựa trên hướng dẫn kỹ thuật, điều kiện đất đai, nguồn nước và đặc điểm từng vùng canh tác.

2. Nông dân có thể tăng lợi nhuận đến 9,3 triệu đồng/ha/vụ nhờ canh tác phát thải thấp

Một trong những lý do khiến mô hình lúa phát thải thấp được quan tâm là hiệu quả kinh tế có thể nhìn thấy ngay ở cấp độ sản xuất.

Theo kết quả được báo cáo tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026, các mô hình thuộc Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận những cải thiện đáng chú ý:

• Lượng giống gieo sạ giảm khoảng 30-50%.
• Lượng phân bón hóa học giảm khoảng 20-30%.
• Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm khoảng 2-3 lần mỗi vụ.
• Lượng nước tưới giảm khoảng 20-40%.
• Năng suất tăng khoảng 5-12% so với phương thức canh tác đối chứng tại các mô hình được đánh giá.
• Lợi nhuận tăng thêm khoảng 1,5-9,3 triệu đồng/ha/vụ.
• Lượng phát thải khí nhà kính giảm trung bình khoảng 3-4 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ tại các mô hình có đo lường.

(Nguồn: Hội nghị Ngày Lương thực thế giới 2026 và báo cáo về tiến độ Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.)

Những con số này cho thấy hiệu quả của mô hình không chỉ đến từ việc giảm phát thải mà còn nằm ở khả năng tối ưu chi phí sản xuất. Khi sử dụng giống, phân bón, nước tưới và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý hơn, nông dân có thể giảm chi phí đầu vào mà vẫn duy trì hiệu quả canh tác.

Tuy nhiên, mức lợi nhuận tăng thêm không giống nhau ở mọi địa phương. Kết quả còn phụ thuộc vào giống lúa, mùa vụ, điều kiện đất đai, giá vật tư, năng suất và khả năng áp dụng đầy đủ quy trình kỹ thuật. Vì vậy, không nên hiểu mức tăng 9,3 triệu đồng là khoản lợi nhuận chắc chắn mà mọi hộ nông dân đều đạt được.

Dù vậy, những kết quả ban đầu vẫn là tín hiệu tích cực, cho thấy sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải có thể đồng thời mang lại lợi ích kinh tế cho người trồng lúa.

3. Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt những kết quả gì trong năm 2026?

Để thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất, Chính phủ đã triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Đây là chương trình có ý nghĩa quan trọng đối với ngành lúa gạo, hướng đến hình thành vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam.

Hơn 420.000 hecta tham gia quy trình canh tác bền vững

Theo thông tin được công bố tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới ngày 15/10/2026, tính đến tháng 8/2026, diện tích áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình canh tác chất lượng cao, phát thải thấp đạt khoảng 420.813 hecta tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Ninh.

Đề án đã thu hút hơn 175.000 hộ nông dân đăng ký tham gia. Trong đó, khoảng 67.784 hecta đã áp dụng đầy đủ quy trình kỹ thuật theo yêu cầu, bao gồm giảm lượng giống và phân bón, quản lý nước và thực hiện các yêu cầu đo lường phát thải.

Như vậy, cần phân biệt giữa diện tích áp dụng một phần quy trình và diện tích thực hiện đầy đủ quy trình. Con số hơn 420.000 hecta phản ánh phạm vi áp dụng toàn bộ hoặc một phần các biện pháp canh tác bền vững, không đồng nghĩa toàn bộ diện tích đã đạt đầy đủ tiêu chí lúa phát thải thấp.

(Nguồn: Vietnamnews ; Bộ Nông nghiệp và Môi trường – thông tin về đề án)

Mở rộng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp

Một kết quả đáng chú ý khác là sự phát triển của các mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ. Theo thông tin tại hội nghị tháng 10/2026, số mô hình liên kết đã tăng từ 7 mô hình với 302 hecta vào năm 2024 lên hơn 376 mô hình trong vụ hè thu năm 2026.

Sự tham gia của hợp tác xã và doanh nghiệp giúp quá trình chuyển đổi không chỉ dừng lại ở kỹ thuật canh tác mà còn gắn với đầu ra sản phẩm. Đây là yếu tố quan trọng bởi nông dân cần có thị trường tiêu thụ và cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp để duy trì phương thức sản xuất mới.

Hướng tới mở rộng quy mô và nâng cao giá trị

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành một triệu hecta vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Đến cuối tháng 10/2026, các cơ quan quản lý tiếp tục thảo luận định hướng mở rộng phạm vi chương trình lên khoảng 1,65 triệu hecta lúa tại khu vực này. Đây là phương án đang được xem xét, không phải mục tiêu mở rộng đã chính thức hoàn tất.

Việc mở rộng cần đi cùng đầu tư hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, tổ chức vùng nguyên liệu và liên kết tiêu thụ. Nếu chỉ tăng diện tích mà thiếu đầu ra ổn định, người nông dân sẽ khó duy trì mô hình trong dài hạn.

4. Gạo phát thải thấp: Không chỉ tốt cho môi trường mà còn mở ra cơ hội cho gạo Việt

Trước đây, khi nhắc đến chất lượng gạo, người tiêu dùng thường quan tâm nhiều đến độ dẻo, hương thơm, vị ngọt, độ mềm và đặc tính của từng giống lúa. Ngày nay, bên cạnh những tiêu chí đó, nguồn gốc và phương thức sản xuất cũng ngày càng được chú ý.

Gạo được sản xuất theo quy trình giảm phát thải có thể tạo thêm giá trị nhờ những lợi ích về môi trường và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Tăng khả năng tiếp cận thị trường chất lượng cao

Nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến các yếu tố như truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất, an toàn thực phẩm và trách nhiệm môi trường trong chuỗi cung ứng.

Vì vậy, việc phát triển vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, phát thải thấp có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.

Đặc biệt, thương hiệu quốc gia “Gạo Việt Nam xanh, phát thải thấp” đã được thúc đẩy nhằm kết nối sản phẩm từ vùng canh tác với thị trường có nhu cầu đối với nông sản bền vững. Những lô hàng đầu tiên mang nhãn hiệu này đã tiếp cận một số thị trường như Nhật Bản, Australia, Singapore và Malaysia.

Đây là bước đầu trong quá trình chuyển lợi ích môi trường thành giá trị thương mại. Tuy nhiên, để được sử dụng nhãn hiệu hoặc công bố là gạo phát thải thấp, sản phẩm cần đáp ứng các điều kiện và yêu cầu xác nhận tương ứng, không thể chỉ dựa vào việc được trồng tại khu vực có tham gia đề án.

Nâng cao giá trị hạt gạo thay vì chỉ cạnh tranh về giá

Khi thị trường ngày càng đa dạng, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào sản lượng lớn hoặc giá bán thấp để tạo lợi thế. Khả năng cung cấp gạo có chất lượng ổn định, thông tin rõ ràng và quy trình sản xuất có trách nhiệm sẽ ngày càng quan trọng.

Gạo phát thải thấp là một hướng phát triển giúp hạt gạo Việt có thêm câu chuyện về giá trị. Bên cạnh hương vị và chất lượng, sản phẩm còn có thể được nhận diện thông qua vùng nguyên liệu, phương thức canh tác và những nỗ lực giảm tác động đến môi trường.

5. Vì sao sản xuất lúa phát thải thấp cần có sự đồng hành của doanh nghiệp?

Nông dân là người trực tiếp thực hiện các thay đổi trên đồng ruộng, nhưng không thể tự mình giải quyết toàn bộ những vấn đề liên quan đến vốn, kỹ thuật, tiêu thụ và thị trường.

Để mô hình phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa nhiều bên.

Nông dân: Áp dụng quy trình kỹ thuật, ghi chép sản xuất và phối hợp kiểm soát chất lượng tại vùng trồng.

Hợp tác xã: Tổ chức sản xuất tập trung, hướng dẫn thành viên thực hiện quy trình và kết nối với doanh nghiệp.

Doanh nghiệp: Tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, thu mua và phát triển thị trường tiêu thụ.

Cơ quan quản lý và tổ chức khoa học: Xây dựng hướng dẫn, hỗ trợ đào tạo, theo dõi kết quả và phát triển cơ chế đo lường phát thải.

Tổ chức tài chính và đối tác quốc tế: Hỗ trợ nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm để nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp có điều kiện triển khai mô hình.

Trong năm 2026, hợp tác quốc tế tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Australia duy trì hỗ trợ Việt Nam thông qua các chương trình phát triển chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có dự án TRVC do Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia hỗ trợ thông qua SNV Việt Nam.

Những chương trình này góp phần thúc đẩy áp dụng quy trình kỹ thuật, tăng năng lực tổ chức sản xuất và cải thiện khả năng kết nối thị trường.

Điều quan trọng nhất là lợi ích từ quá trình chuyển đổi cần được phân bổ hợp lý. Khi nông dân có đầu ra ổn định, được hỗ trợ kỹ thuật và nhận được giá trị tương xứng với công sức sản xuất, mô hình mới có cơ hội phát triển lâu dài.

6. Gạo phát thải thấp có đồng nghĩa với gạo sạch, gạo hữu cơ không?

Đây là vấn đề người tiêu dùng cần hiểu rõ khi tìm hiểu các dòng gạo được sản xuất theo hướng bền vững.

Trên thực tế, gạo phát thải thấp, gạo sạch, gạo VietGAP và gạo hữu cơ là những khái niệm có liên quan đến phương thức sản xuất hoặc chất lượng sản phẩm, nhưng không đồng nghĩa với nhau.

Khái niệm	Nội dung chính
Gạo phát thải thấp	Được sản xuất theo quy trình hướng đến giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng tài nguyên và đầu vào hiệu quả hơn
Gạo sạch	Cách gọi phổ biến, nhấn mạnh chất lượng, nguồn gốc và việc kiểm soát an toàn thực phẩm theo các tiêu chí được công bố
Gạo VietGAP	Sản xuất theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt của Việt Nam, với các yêu cầu về an toàn, môi trường và quản lý sản xuất
Gạo hữu cơ	Được sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ tương ứng và phải đáp ứng yêu cầu chứng nhận theo quy định áp dụng

Một sản phẩm gạo có thể được sản xuất theo hướng phát thải thấp nhưng không mặc nhiên là gạo hữu cơ. Tương tự, việc giảm phân bón hóa học hoặc thuốc bảo vệ thực vật trong một mô hình canh tác không đồng nghĩa sản phẩm đã đạt chứng nhận hữu cơ.

Đối với người mua, điều cần quan tâm là thông tin cụ thể về sản phẩm, vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, kết quả kiểm nghiệm và chứng nhận thực tế nếu có.

Việc phân biệt đúng các khái niệm giúp người tiêu dùng lựa chọn phù hợp, đồng thời tránh những thông tin quảng cáo gây hiểu nhầm về chất lượng và phương thức sản xuất.

Xem thêm: Gạo phát thải thấp, gạo canh tác bền vững là gì? Có ảnh hưởng chất lượng gạo không?

Phước Ngọc và định hướng phát triển hạt gạo sạch, chất lượng, có trách nhiệm

Sự chuyển đổi của ngành lúa gạo Việt Nam cho thấy giá trị của hạt gạo ngày nay không chỉ được quyết định bởi giống lúa hay hương vị sau khi nấu. Nguồn nguyên liệu, quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng cũng ngày càng quan trọng.

Với định hướng phát triển gạo sạch, Phước Ngọc chú trọng việc lựa chọn nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và cung cấp thông tin sản phẩm rõ ràng đến khách hàng.

Thương hiệu hướng đến việc kết nối giá trị từ vùng nguyên liệu đến bàn ăn gia đình, đồng thời quan tâm đến những phương thức sản xuất có trách nhiệm với người trồng lúa và môi trường.

Các dòng gạo như ST25 và OM18 phục vụ những nhu cầu khác nhau của người tiêu dùng. ST25 nổi bật với hương thơm đặc trưng, cơm mềm dẻo và vị ngọt tự nhiên; OM18 có đặc tính dẻo vừa, mềm cơm và phù hợp với những bữa ăn gia đình thường ngày.

Để xây dựng niềm tin lâu dài, Phước Ngọc chú trọng những yếu tố thiết thực:

• Quan tâm đến nguồn nguyên liệu: Lựa chọn sản phẩm có thông tin nguồn gốc rõ ràng và phù hợp với định hướng chất lượng.
• Chú trọng kiểm soát chất lượng: Quan tâm đến các khâu sản xuất, chế biến, đóng gói và bảo quản.
• Minh bạch thông tin: Cung cấp thông tin sản phẩm và các tiêu chuẩn, chứng nhận tương ứng với thực tế.
• Đề cao trách nhiệm với người tiêu dùng: Hướng đến những sản phẩm phù hợp cho bữa ăn gia đình và nhu cầu sử dụng thường xuyên.
• Quan tâm đến phát triển bền vững: Khuyến khích những phương thức sản xuất tiết kiệm tài nguyên, nâng cao hiệu quả và giảm tác động môi trường.

Cần nhấn mạnh rằng việc ngành lúa gạo triển khai đề án phát thải thấp không có nghĩa tất cả sản phẩm trên thị trường đều đã đạt tiêu chí này. Đối với từng dòng gạo cụ thể, thông tin về vùng trồng, quy trình và chứng nhận cần được xác định rõ trước khi công bố.

Với Phước Ngọc, phát triển thương hiệu gạo sạch không chỉ là mang đến sản phẩm ngon mà còn là xây dựng niềm tin thông qua chất lượng và trách nhiệm trong từng khâu cung ứng.

Tương lai hạt gạo Việt: Ngon hơn, chất lượng hơn và bền vững hơn

Những kết quả từ các mô hình trồng lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đang mở ra hướng đi tích cực cho ngành nông nghiệp Việt Nam. Khi nông dân có thể giảm chi phí đầu vào, duy trì năng suất và cải thiện lợi nhuận, chuyển đổi xanh không còn chỉ là mục tiêu môi trường mà còn trở thành giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế.

Tuy nhiên, để những kết quả bước đầu trở thành lợi ích lâu dài, ngành lúa gạo cần tiếp tục giải quyết bài toán liên kết vùng nguyên liệu, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, vốn sản xuất và thị trường tiêu thụ. Quan trọng hơn, người nông dân phải được bảo đảm quyền lợi tương xứng khi tham gia vào chuỗi giá trị.

Đối với doanh nghiệp và thương hiệu gạo, đây là cơ hội để nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch nguồn gốc và xây dựng hình ảnh gạo Việt có trách nhiệm hơn với cộng đồng và môi trường.

Phước Ngọc tin rằng giá trị của hạt gạo không chỉ nằm trong từng hạt cơm thơm ngon mà còn được tạo nên từ sự tận tâm của người trồng lúa, sự nghiêm túc trong kiểm soát chất lượng và trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng.

Gạo ngon là lựa chọn, gạo sạch là trách nhiệm. Từ cánh đồng đến bàn ăn, Phước Ngọc mong muốn đồng hành cùng hành trình nâng cao giá trị hạt gạo Việt, hướng đến những bữa cơm ngon lành và một nền nông nghiệp phát triển bền vững hơn.